2026/2155 – Yurt Dışı Kaynaklı Dövizlerin Türk Lirasına Dönüşüm Desteğinde 1 Ekim 2026 Tarihinden İtibaren Uygulanacak Yeni Esaslar

Eski sistemdeki "döviz almama taahhüdü" kuralı tamamen  kaldırılarak; şirketlerin genel döviz varlığını odak noktasına alan, katma değere dayalı limitler belirleyen ve tüm grup şirketlerini kapsayan caydırıcı bir denetim yapısına geçilmiştir.

Bu yeni dönemin getirdiği kurallar, %10’luk döviz pozisyonu sınırının nasıl hesaplanacağı, bankalara teslim edilecek evraklar ve ihlal durumunda karşılaşılacak yaptırımlar aşağıda özetlenmiştir. 

1. Döviz Pozisyonu Oranı Sınırı (%10) ve Hesaplama Detayları

Yeni sistemde döviz dönüşüm desteğinden faydalanmanın temel şartı, firmanın döviz pozisyonu oranının %10’u aşmamasıdır.

Başka bir ifadeyle, şirketin elinde bulunan hazır döviz varlıklarının; son verilmiş resmi yıllık beyannamede bildirilen net satış hasılatı ile aktif toplamından daha yüksek olan tutarın %10’unu aşmaması gerekmektedir.

Bu koşulun sağlanıp sağlanmadığı, aracı bankaya sunulan “Döviz Pozisyonu Bildirim Formu (Ek: C)” aracılığıyla belirlenmektedir. Oranın hesaplanmasında kullanılacak tutarların kapsamı ile hesaplamaya esas alınacak kur bakımından düzenlemeye özgü ayrıntılı esaslar öngörülmüştür:

a. Pay Kısmı (Hazır Döviz Varlıkları) ve Yükümlülüklerin Durumu: TCMB’ye sunulan Döviz Pozisyonu Bildirim Formu, Sistemik Risk Veri Takip Sistemi (SRVTS) standartlarına göre kurgulandığından, formda firmanın tüm döviz ve altın aktifleri (varlıkları) ile pasifleri (yükümlülükleri/borçları) listelenmektedir. Ancak %10’luk sınırın hesaplanmasında borçlar/yükümlülükler dikkate alınmaz ve varlıklardan düşülmez. Formülde pay kısmını oluşturan “Hazır Döviz Varlıkları (A)” yalnızca aşağıdaki likit varlık kalemlerinin toplamından oluşmaktadır:

• Kasa 
• Alınan Çekler 
• Bankalar (Yurt içi ve Yurt dışı mevduat) 
• Eksi (-) Verilen Çekler ve Ödeme Emirleri 
• Diğer Hazır Değerler 
• Menkul Kıymetler 
• Ortak, İştirak ve Bağlı Ortaklıklardan Alacaklar 

b. Payda Kısmı (Aktif Toplamı veya Net Satış Hasılatı): Oranın paydasında, firmanın “Net Satış Hasılatı” ile “Aktif Toplamı”ndan yüksek olanı yer almaktadır. Bu hesaplamada ara dönem geçici bilançolar değil, Gelir İdaresi Başkanlığına verilen yıllık beyannamelerde raporlanan en güncel yıl sonu verileri esas alınır.

c. Değerleme Kurunun Tespiti: Formdaki döviz ve altın varlıklarının TL karşılığı hesaplanırken işlem tarihindeki güncel kurlar kullanılmaz. TCMB tarafından içinde bulunulan yılın ilk iş günü ilan edilen “sene başı” döviz alış kurları ve Borsa İstanbul yıl başı altın fiyatları esas alınır.

2. Katma Değer Esaslı Firma Satış Limiti ve Azami Destek Tutarları

Firmaların bir takvim yılı (limit kullanım dönemi) içerisinde Merkez Bankasına satabilecekleri toplam döviz tutarının Türk lirası karşılığı, firmaya tahsis edilen “firma satış limiti”ni aşamaz.

• Katma Değer Esaslı Firma Satış Limiti (Azami Döviz Satış Sınırı): Firmaların bir takvim yılında TCMB’ye satabileceği maksimum dövizin TL cinsinden tutarıdır. Limit; GİB faaliyet kârı ve SGK 12 aylık işgücü maliyeti toplamıyla TCMB tarafından belirlenir. İlgili dönemde zarar eden firmalarda ise sadece işgücü maliyeti dikkate alınır.
• Azami Destek Sınırı: Bir firmanın bir takvim yılında yararlanabileceği azami döviz dönüşüm desteği tutarı 100.000.000 (yüz milyon) Türk Lirasıdır.
• Limit Güncellemeleri: Limitler, TCMB tarafından yılda iki kez (Ocak ve Temmuz aylarında) güncellenir.
  

3. Aracı Bankalara Sunulması Gereken Belge ve Formlar

Başvuru ve değerlendirme adımlarında tam şeffaflık ile denetim kolaylığı sağlamak üzere, aracı bankalara sunulacak evrak yapısı standart formlar altında toplanmıştır. İlgili Uygulama Talimatı uyarınca firmalardan talep edilen temel dokümanlar aşağıda sıralanmıştır:

• EK: B – Döviz Dönüşüm Desteği Talep Formu: İlgili kurumun destek şartlarına uyacağını beyan ettiği; sunulan evrakın doğruluğunu taahhüt eden standart başvuru belgesidir. Form kapsamında, bozdurulan dövizin geri istenmeyeceği ve aykırılık durumunda yaptırım/iade tutarlarının firmanın tüm hesaplarından re'sen tahsil edilmesine onay verildiği kabul edilir.
• EK: B1 – Kontrol İlişkisi Bulunan Firmalar Listesi: Şirketlerin bünyesindeki A (doğrudan/dolaylı kontrol edilen), B (şirketi kontrol eden) ve C (aynı ortaklık yapısındaki) türdeki tüm grup firmalarının bildirildiği formdur. Mevzuat ihlali halinde uygulanacak müeyyideler bu listedeki tüm grup şirketlerini bağlar.
• EK: C – Döviz Pozisyonu Bildirim Formu: Şirketin döviz varlıklarında %10’luk üst sınırı aşmadığını belgeleyen formdur. SMMM veya YMM onayı şart olan bu belgenin geçerlilik süresi tanzim tarihinden itibaren 15 gündür.
• İşlem Bazlı Tamamlayıcı Belgeler: Mikro ihracat (ETGB) süreçlerinde 3 ay süreyle tek banka üzerinden çalışılacağına dair EK: D formu; aracı ihracatçılar kanalıyla yürütülen ve doğrudan imalatçı/tedarikçi hesabına yatırılacak destekler için ise tarafların ortak imzasını taşıyan EK: E formu ibraz edilir.
• Gelir Beyan Belgeleri: İşlemin niteliğine göre Kapatılmış Gümrük Beyannamesi (GB), İhracat Bedeli Kabul Belgesi (İBKB), Serbest Bölge İşlem Formu veya hizmet ihracatını kanıtlayan faturalar eklenmelidir.
  

4. Aracı Banka Kontrolleri, Denetim Mekanizması ve Yaptırımlar

Düzenleme kapsamında, destek mekanizmasının kötüye kullanımını engellemek amacıyla aracı bankalara geçmişe dönük hesap dökümlerini denetleme mükellefiyeti getirilmiş; tespit edilecek aykırılıklarda bağlı tüm grup firmalarını da kapsayan caydırıcı müeyyideler ihdas edilmiştir.

İhracat Gelirlerinin Hesapta Muhafazası ve Geçmişe Dönük Bakiye Denetimi:

Merkez Bankası, desteğe konu edilecek döviz tutarının bizzat ilgili ihracat işleminden temin edilmiş özgün kaynak olmasını zorunlu kılmaktadır. Bu doğrultuda aracı bankalar, bedelin hesaba aktarıldığı an ile başvuru tarihi arasındaki tüm hesap hareketlerini detaylıca kontrol etmekle yükümlüdür. Söz konusu süreçte hesap bakiyesinin gelen ihracat bedelinin altına inmesi durumunda, piyasadan veya alternatif kaynaklardan temin edilen dövizle bakiyenin sonradan suni olarak tamamlanması geçerli sayılmamaktadır.

Aykırı Beyan, Usulsüzlük ve Amacı Dışında Kullanım Durumunda Uygulanacak Müeyyideler:

Süreç dahilinde ibraz edilen belgelerin (EK: B, EK: C, faaliyet belgesi vb.) gerçeği yansıtmaması veya haksız destek temin edildiğinin anlaşılması halinde uygulanacak yaptırımlar şunlardır: Sisteme sunulan (EK: B, EK: C, faaliyet belgesi vb.) bilgi ve belgelerin gerçeğe aykırı olması veya destekten haksız yararlanıldığının tespiti halinde aşağıdaki yaptırımlar uygulanacaktır:

• Destek Tutarının Yüksek Faizle Geri Alınması: Sağlanan destek tutarları, fiili ödeme tarihi ile tespit tarihi arasındaki kur kıyaslamasında yüksek olan oran üzerinden güncellenir. Güncellenen bu tutara, ödemenin yapıldığı günden tespit gününe kadar geçen süre için TCMB’ce uygulanan en yüksek gecelik borç verme faizi ve buna bağlı BSMV eklenerek firmadan tahsil olunur.
• Grup Şirketlerine Sirayet (Zincirleme Yasak): Tahakkuk eden ceza ve iade tutarları ilgili şirket tarafından tamamen kapatılmadığı sürece; yalnızca asıl borçlu firmanın değil, bu firmayla doğrudan/dolaylı kontrol ilişkisi bulunan veya aynı ortaklık yapısına sahip tüm grup şirketlerinin (EK: B1 formunda belirtilen tüm tüzel kişiliklerin) döviz dönüşüm desteği ve TCMB kaynaklı finansman talepleri askıya alınır. Aracı bankalar bu kapsama giren firmaları ivedilikle Merkez Bankasına rapor etmekle yükümlüdür. 
• 1 ve 3 Yıllık Sistemden Çıkarma: Usulsüzlüğe konu olan tutar ve cezai yaptırımlar tam olarak ödense dahi, ilgili firmanın döviz dönüşüm desteğinden ve Merkez Bankası reeskont/kredi olanaklarından faydalanması ilk ihlalde 1 yıl, tekrarı halinde ise 3 yıl süreyle engellenir.
• Cezai İstisna: İhlale konu olan ve haksız faydalanılan “toplam destek tutarının” 100.000 TL’yi aşmadığı durumlarda, hesaplanan ceza ve faizin aracı bankaya derhal ödenmesi şartıyla 1 ve 3 yıllık sistemden men cezaları uygulanmaz.

5. 2026 Yılı Kıst Dönem (1 Ekim – 31 Aralık) Uygulaması

01.10.2026 ile 31.12.2026 tarihleri arasında geçerli olmak üzere, üç aylık kıst döneme özgü geçici bir uygulama rejimi belirlenmiştir.

• Çeyreklik Limit Uyarlaması: İlgili süreçte, tespit edilen "firma satış limiti" ile 100 milyon TL tutarındaki "azami destek sınırı" 0,25 katsayısı ile oranlanarak (üç aylık tavan limit şeklinde) tahsis edilecektir.
• Geçmiş İşlemlerin Muafiyeti: 1 Ekim 2026 tarihinden önce gerçekleştirilen döviz satışları ve yararlanılan destek tutarları, bu geçiş dönemine ait çeyreklik limit hesaplamasına dâhil edilmeyecek ve limitlerden mahsup edilmeyecektir.
• Mevcut Taahhüt İhlallerinde Müeyyide: 1 Ekim öncesinde üstlenilen "döviz alımı yapılmayacağına dair taahhütlerin" ihlal edilmesi durumunda, mülga (eski) mevzuatta öngörülen yaptırım ve cezai hükümler geçerliliğini koruyacak ve aynen tatbik edilecektir.